Elke blues liefhebber is groot geworden met splijtende openingszinnen in songs als:

“Woke up this morning
Feelin’ sad and blue
My baby Jane left me 
’cause i called her Sue”

Kern van deze voor elke man herkenbare dramatiek is het eerste woord: “Woke”.
Wat is woke? Waarom wordt het sinds de jaren 20 als opening gebruikt in blues songs?
Wat zit hier achter? Welke maatschappelijke stroming heeft dit opgepikt?
Het Genootschap zocht het uit.

WikipediaWoke (uitspraak: [wəʊk]) is een actieterm uit het Amerikaans-Engels die verwijst naar een groter bewustzijn van de samenleving (red.: en het besef dat een echtscheiding geld gaat kosten). Het wordt soms gebruikt in de Nederlandse uitdrukking ‘woke zijn’ (red.: een verbastering van de financiële situatie na vermogenssplitsing: broke). Het begrip ‘woke‘ is ook onderwerp van memes, sarcastisch gebruik en kritiek (red.: onder vrienden: “begrijp je nu dat trouwen zonder huwelijkse voorwaarden niet zo’n goed idee was?”).

Het woord stamt van het Afro-Amerikaans-Engelse “woken up”: wakker geworden; in figuurlijke zin ook: bewust van bijvoorbeeld de racisme-problematiek. Het kan neerbuigend gebruikt worden om mensen aan te duiden die zich te veel met sociale ongerechtigheden (red.: alimentatie verplichtingen) en linkse zienswijzen (red.: gezinshereniging door huwelijk) bezighouden.

‘Stay woke‘ kreeg in de muziek een revival door het nummer “Master Teacher” uit 2008 van soulzangeres Erykah Badu, door het refrein “I stay woke“. Badu is de Engelse taal niet goed meester want “ik blijf wakker” is in haar taal “I stay awake”. Na deze dichterlijke verspreking was de beer maatschappelijk echter geheel los.

Woke is thans wijdverspreid en duikt overal op waar sprake is of kan zijn van, al dan niet vermeend, grote maatschappelijke problemen of discriminatie. Het wordt door zowel minderheden als meerderheden te pas en te onpas gebruikt teneinde middels één enkel woord kenbaar te maken dat “men” “het begrepen heeft”. Men kan, buiten groepsverband, ook individueel woke zijn. In de maatschappelijke omgang aangeven dat men woke is, is een uiting van het zelfbeeld dat men goed bezig is (het zogenaamde “grand standing”). Wat exact inhoudelijk, genuanceerd en in historisch perspectief het verhaal is, is meestal irrelevant. Men ís woke. Punt. 

Het is evident dat een dergelijk eenvoudige conceptie snel leidt tot een “woke community” en 
aangezien de woke boodschap eenvoudig is, wordt deze zonder hoge productie- en communicatiekosten door de media opgepakt. Ruimte voor nuance en twijfel is er immers niet (je bent woke of je bent het niet). Dus dat scheelt. Wat ook scheelt is dat de media dan ook goed bezig zijn en deugen. Weinig zo geruststellend dan woke media.

Woke problemen…?
De uitspraak “Get woke, go broke” (word wakker, ga failliet), oorspronkelijk van schrijver John Ringo, is een term om te verwijzen naar bedrijven die geprobeerd hebben via “sociaal rechtvaardige campagnes” rendement te verhogen, edoch in ernstige financiële penarie zijn beland. Zo ontving een reclame van scheermessenmerk Gillette veel kritiek en leed moederbedrijf Procter & Gamble in 2019 een verlies van 5,24 miljard dollar.

In juli 2021 werd in een interview in de Volkskrant door een aantal academici de vrees uitgesproken dat de academische vrijheid wordt bedreigd door een lichting ‘woke‘ studenten die soms op basis van één woord aannemen dat men woke  is of juist niet. Dit zou bij docenten en studenten leiden tot zelfcensuur, die de academische vrijheid bedreigt. In een ander voorbeeld in de Daily Mail diezelfde maand kreeg een hoogleraar evolutiebiologie aan de Harvard universiteit kritiek omdat ze er aan vasthield de term ‘zwangere vrouwen’ te gebruiken, en niet te verduidelijken dat ook transmannen en non-binaire personen zwanger kunnen zijn.

Wetenschappelijk onderzoek
In hoeverre woke zijn gevolg kan zijn van erfelijke overdraging wordt thans onderzocht langs de lijnen van de genetica van Mendel. Een ander internationaal dubbel blind gerandomiseerd wetenschappelijk onderzoek bekijkt de relaties tussen maatschappelijke status (werk, inkomen, vermogen, maatschappelijke relevantie, etc.) en de mate van woke zijn. Dit onderzoek wordt door de woke gemeenschap via crowdfunding gefinancierd teneinde onafhankelijk wetenschappelijk vast te doen stellen dat het hardnekkige gerucht dat wokers met name verwarde, werkloze of bier drinkende studenten met teveel tijd zijn, op onjuistheid berust.

Onder woke kan alles vallen. Dat is handig in de communicatie. Van kritiek op de levenslustige en elke schoorsteen trotserende kindervriend Zwarte Piet, via kritiek op het ontbreken van genderneutrale toiletten tot kritiek op het verdienmodel van de VOC waarmee de complete grachtengordel van Amsterdam gefinancierd is. 

Inderdaad deels schandalige praktijken van onze voorouders. Vanuit het perspectief van nu. Het perspectief was toen anders. Met het perspectief en de mores van nu oordelen over onze zeehelden van toen, die destijds uitsluitend het perspectief en het moreel kompas van díe tijd hadden, is even onzinnig en weinig constructief als over 100 jaar oordelen over het wappie gehalte van de woke beweging van nu. 

Woke staat voor overdrijving en polarisatie. Woke slaat door. Woke verzuurt en verbittert.
Woke is volstrekt humorloos. Blues zit vol humor. Relativerende humor.

“I have a bad, bad feeling
that my baby don’t live here no more
but if my baby don’t love me anymore
I know her sister will”

 
Humor maakt zure dingen draaglijk.
De onvolprezen Peter van Straaten (c) had humor. Ook voor bluesy tijden.

Of is dat niet “woke” want “hurts other people’s feelings”?

Deel dit artikel: