Selecteer een pagina

Overheden grossieren in het nemen van maatregelen zonder zich de consequenties daarvan te realiseren en mee te wegen in de besluitvorming. Niet alleen bij ons, maar ook voor de rest van de wereld. Beleid zonder afweging van tweede en derde orde effecten is ronduit onethisch. Een van de redenen waarom grosso modo overheidsbeleid in het algemeen mislukt. Kent u 3 overheidsprojecten in Nederland van de afgelopen 30 jaar die te beschouwen zijn als een eclatant succes? Stuur ze svp naar onze redactie, wij zullen daar graag een artikel over publiceren. Wij kennen ze niet.

De consequenties van beleidskeuzes kunnen gruwelijk zijn. Recente voorbeelden zijn de overheidsmaatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus en de sancties tegen Rusland naar aanleiding van de oorlog met Oekraïne. De negatieve bijvangst van deze besluiten is het torpederen van de eigen en de internationale economie en disruptie van handels- & logistieke stromen. Gevolgen zijn onbalans op diverse markten (voedsel, energie, grondstoffen, chips, etc.) met ongekende prijsstijgingen (inflatie) tot gevolg. Prijsstijgingen van zowel luxe goederen als ook van primaire levensbehoeften zoals voedsel en energie. Daardoor komen niet alleen in de westerse landen grote groepen mensen (inclusief de onderste regionen van de middenklasse) financieel in de problemen, maar wereldwijd. In de westerse (rijke) landen kunnen burgers keuzes maken in hun uitgave budget, in de (armere) derde wereld (emerging countries) landen kan dat niet of veel minder. Voedsel en energie móet je kopen. Er is geen keuze. In die emerging countries dreigen nu honderden miljoenen mensen onder de armoedegrens te zakken. En erger nog: er dreigt een wereldwijd voedseltekort van epische omvang. Dat was overigens ook al het geval voor de Oekraïne crisis. De Oekraïne crisis heeft de zaak slechts verergerd. Reeds begin januari 2022 berichtten wij “VN: grootste prijsstijging voedsel in tien jaar”.


Er komt een voedselcrisis van epische omvang aan: als gevolg van met name de maatregelen van westerse landen (en China)!

Wij hebben eerder aangegeven dat de sancties tegen Rusland volstrekt ineffectief en deels contraproductief (door de sancties zijn de energieprijzen per eenheid die Rusland verdient hoger dan ooit en de handel tussen Rusland en China is nu al met 20% toegenomen): “Effectiviteit en ethiek sancties tegen Rusland” maar daar komt dan nog een negatieve bijvangst van jewelste bij. 

Het hoofd van het Wereldvoedselprogramma van de VN waarschuwt de ergste wereldwijde voedselcrisis sinds de Tweede Wereldoorlog te verwachten (bron). Ook Joe Biden meldde eerder dat de naderende voedseltekorten zeer ernstig zullen zijn (bron)

Een en ander is te verklaren uit de onbalans in internationale voedselmarkten als gevolg van de geschetste maatregelen en sancties en het feit dat delen van de kunstmest- & graanproductie in de Oekraïne door de oorlog tot stilstand zijn gekomen. De graan en kunstmestproductie in de Oekraïne vormen een aanzienlijk aandeel in de totale wereldproductie. Tel daarbij op dat handel met Rusland (onder andere ook ten aanzien van voedsel en kunstmest) als gevolg van de sancties is verboden, waardoor de totale impact op de wereld voedselproductie evident groot is. 

Niet alleen op de korte termijn maar ook op de middellange termijn: voor voedselproductie is veelal kunstmest vervaardigd uit fossiele brandstoffen benodigd. Die is minder beschikbaar c.q. sterk in prijs gestegen als gevolg van het lagere aanbod, de zeer sterk gestegen prijzen van fossiele brandstoffen en de sterk opgelopen transportkosten.

Helaas zijn er additionele ontwikkelingen die de dreigende voedselcrisis verder verergeren.

  1. Nieuwe COVID uitbraken en krankzinnig scherpe reacties van overheden
    In de afgelopen dagen is het aantal nieuw bevestigde COVID-gevallen in China gestegen en de Chinese autoriteiten hebben hierop gereageerd met ongekende (qua omvang, stringentie en langdurigheid) lockdowns. Daardoor zijn momenteel bijna 400 miljoen Chinezen in volledige of gedeeltelijke lockdown. Om dit in perspectief te plaatsen, het aantal mensen dat momenteel in China in lockdown zit, is groter dan de totale bevolking van de Verenigde Staten. 45 steden in China zijn volledig of gedeeltelijk van de wereld afgesloten als onderdeel van het strikte zero-Covid-beleid van China. Dit correspondeert met maar liefst 40% ($ 7,2 biljoen) van het jaarlijkse bruto binnenlands product van ’s werelds op een na grootste economie: China. De impact hiervan op de wereldwijde economie en disruptie van de handels- & logistieke ketens is immens. Waren de gevolgen van corona maatregelen in 2020 en 2021 al desastreus: ze worden nog erger. De bijvangst daarvan in termen van armoede en honger dus ook. Los van de onmenselijke beelden uit China (waar bijvoorbeeld deuren van appartementen complexen worden dichtgelast waardoor de inwoners iet meer naar buiten kunnen om boodschappen te doen – en de vele zelfmoorden als gevolg daarvan (bron)) is de impact op met name het armste deel van de wereld niet te overzien.

    De haven van Shanghai, die in 2021 meer dan 20% van het Chinese vrachtverkeer afhandelde, ligt nagenoeg volledig stil. Voedselvoorraden die vastzitten in zeecontainers zonder koeling rotten weg. China is een grote speler ook op het gebied van de wereld voedselvoorziening: wij sturen bijvoorbeeld gigantische bergen appels naar China waar ze worden verwerkt en als appelsap naar ons worden teruggestuurd.
  2. Kunstmestcrisis verergert
    De torenhoge kosten van kunstmest (kunstmest wordt vervaardigd uit bijvoorbeeld aardgas) leiden tot enorme problemen voor boeren wereldwijd. De marges en financiële reserves van veel agrarische ondernemingen zijn dusdanig dat de aankoop (als de kunstmest al in voldoende mate beschikbaar zou zijn) niet mogelijk is. Daarnaast speelt de disruptie in de logistieke ketens een rol: transport van kunstmest over de wereld is niet alleen stervensduur maar hapert ook waardoor levertijden in het gedrang zijn zodat verwerking bij de boer niet tijdig kan plaatsvinden. Evident is dat deze ontwikkelingen de prijzen van voedsel alleen maar verhogen. Het is niet zo dat de wereldvoedselprijzen slechts incidenteel een hoger niveau hebben bereikt.
  3. Rampzalige wintertarweoogst VS en China
    Daar komt bij de nasleep van een rampzalige wintertarweoogst in de Verenigde Staten. De wintertarweoogst in China wordt de ergste in de geschiedenis genoemd. Ter informatie: tarwe zit vrijwel in alle industrieel vervaardigde producten. Niet alleen in brood en pasta maar in vrijwel alle andere producten ook zoals dressings, jus, industrieel vervaardigde vleesproducten, etc..
  4. Vogelgriep in grote delen van de wereld
    Er is in veel landen sprake van een uitbraak van vogelgriep. Onder andere in grote delen van de Verenigde Staten. De prijzen van eieren zijn ca. verdrievoudigd en de verwachting is dat deze verder zal stijgen. Soortgelijke ontwikkeling is te zien bij kippen- en kalkoenvlees.
  5. Geen einde aan oorlog Oekraïne
    Er is geen zicht op een einde van de oorlog in de Oekraïne. Minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken vertelde de Europese bondgenoten van Washington dat de VS gelooft dat de oorlog in Oekraïne tot het einde van 2022 kan duren, meldde CNN vrijdag. Los daarvan: ook al eindigt die oorlog, er bestaat geen enkele verwachting dat de overheden dan de sancties jegens Rusland zullen beëindigen. In tegendeel. Die sancties zullen naar verwachting nog vele jaren van toepassing blijven. Met alle gevolgen van dien. Oekraïne en Rusland zijn goed voor ongeveer 30 procent van alle wereldwijde tarwe-export (een verschil tussen vraag en aanbod op de wereldvoedselmarkten leidt al tot grote prijseffecten, dus een onbalans van deze omvang heeft echt zeer grote gevolgen). De oorlog kan wel stoppen maar herstel in de Oekraïne en het opheffen van de sancties zal nog veel tijd vergen. Ergo: de verstoringen van de wereldwijde voedselmarkten zullen nog geruime tijd voortduren. Met alle gevolgen van dien.

Wij bedenken iets maar de arme landen betalen de hoogste prijs
Zoals het er nu uit ziet zijn met name de emerging markets de dupe. Die vallen keihard terug in armoede en hongersnood. In Sri Lanka waren vorige week al voedselrellen (bron). Laten we niet vergeten dat de veel geprezen “Arabische lente” en daaruit voortkomende democratische hervormingen in bijvoorbeeld Egypte, eenvoudigweg ontstonden doordat de Egyptenaren de prijs voor brood niet langer konden betalen! Ofwel: de zich nu ontwikkelende situatie omtrent de prijs en beschikbaarheid van voedingsmiddelen kan grote maatschappelijke en politieke impact hebben. In het westen kunnen we bij wijze van spreken de aankoop van een Rolex horloge uitstellen omdat voedsel en energie belangrijker zijn. In de emerging markets is dat niet aan de orde. In grote delen van de wereld kan hongersnood ontstaan. En sociale disruptie. Ook door de ongekende inflatie. Als de overheden, inclusief de onze, van oordeel zijn dat de burgers accepteren dat die er opgeteld (want inflatie is een jaar op jaar effect) in een jaar of 2-3 30% in koopkracht op achteruit gaan, dan is er iets mis. Grote groepen mensen (inclusief uitkeringsgerechtigden en pensioengerechtigden) gaan in zware financiële problemen komen. Los van de vraag of er voldoende brood of foie gras in de schappen ligt.

Wie niks meer te vreten heeft is niet erg gemotiveerd zich nog verhalen over “klimaat neutraal” aan te horen.

close

Vind u een Moreel Kompas ook zo belangrijk? Meld u dan geheel vrijblijvend aan voor onze wekelijkse nieuwsbrief.
Deel dit artikel: