Selecteer een pagina

Burgerlijke ongehoorzaamheid is het opzettelijk overtreden van de wet of het negeren van bevelen van de overheid met een politiek doel. De meeste denkers en activisten die zich ermee bezig hebben gehouden stellen dat burgerlijke ongehoorzaamheid per definitie geweldloos is en nooit plaatsvindt uit louter eigenbelang.

De eerste keer dat de term burgerlijke ongehoorzaamheid (Engels: civil disobedience) daadwerkelijk werd gebruikt, was in 1849 door Henry David Thoreau, die weigerde belasting te betalen uit onvrede met de slavernij en de Mexicaans-Amerikaanse Oorlog. Thoreau stelde dat het voor een hoger doel moreel goed is om de overheid tegen te werken of niet te steunen, zonder de overheid actief te bevechten. Zijn essay Civil Disobedience behandelt dit thema.

Later hebben er in onder andere India (1947), Polen (1989) en Zuid-Afrika (1994) soortgelijke omwentelingen plaatsgehad, die steeds meer een democratisch karakter aannamen.

Sinds de jaren zestig van de twintigste eeuw maakten allerlei vormen van burgerlijke ongehoorzaamheid opnieuw opgang, onder andere tegen de oorlog in Vietnam of tegen de kernbewapening. Vooraanstaande figuren betaalden maar 78% van hun belastingen, omdat 22% naar het oorlogsbudget ging.

Een voorbeeld van burgerlijke ongehoorzaamheid in de 21e eeuw is Extinction Rebellion, een beweging die zich verzet tegen de  Opwarming van de Aarde, bijvoorbeeld door kantoren van grote investeerders (ABP) in fossiele brandstoffen te bezetten.

Zo bezien heeft burgerlijke ongehoorzaamheid een functie: de overheid scherp te houden in haar doen en laten. Het is een correctiemechanisme richting de overheid. De overheid is er voor de burger. Als de overheid te ver van die burger komt af te staan en haar draagvlak op punten van beleid en handelen verliest ontstaat er voedingsbodem voor burgerlijke ongehoorzaamheid. Burgerlijke ongehoorzaamheid vindt een belangrijke drijfveer in de perceptie dat het de overheid aan moreel kompas ontbreekt.

Burgerlijke ongehoorzaamheid heeft beschaving en democratie in een aantal dossiers flink vooruit geholpen. Burgerlijke ongehoorzaamheid heeft geleid tot een morele reset. Voor technocraten is de benchmark van alles de wet, voor normale mensen is de benchmark van alles de ethiek.

In Duitsland is burgerlijke ongehoorzaamheid verankerd in de Grondwet.

close

Vind u een Moreel Kompas ook zo belangrijk? Meld u dan geheel vrijblijvend aan voor onze wekelijkse nieuwsbrief.
Deel dit artikel: