Selecteer een pagina

Door ing. E.R. (René) van Slooten (veiligheidskundige) 

Inleiding
In 2020 waren er nog geen vaccins tegen corona, dus zullen de aantallen besmettingen, dodelijke slachtoffers en oversterfte in verschillende landen iets zeggen over de effecten van de genomen maatregelen. Er waren namelijk opmerkelijk grote verschillen waaruit nog steeds belangrijke lessen te leren zijn voor de huidige situatie. De pandemie is uit de rails gelopen, de overheid en het OMT zijn in paniek en vervallen alleen maar in machteloze herhaling, dus nieuwe inzichten zijn urgent nodig..   

Nederland en de Scandinavische landen
Gedurende 2020 was er sprake van oversterfte in de meeste Europese landen, waarbij Nederland helaas een matige middenmoter was met een oversterfte van maar liefst 7.2% [1]. Dat betekent dat in Nederland ruim tienduizend méér sterfgevalen waren dan verwacht. 

Maar wat vooral opvalt, is dat de Scandinavische landen uitzonderlijk goed scoorden, met een oversterfte van 0% in Zweden en zelfs een ondersterfte van 3.6% tot 4.3% in Finland, Noorwegen, IJsland en Denemarken. In die vier meest noordelijke landen stierven in 2020 dus aanzienlijk minder mensen dan verwacht, ondanks de komst van een onbekend virus dat overall elders in de wereld rampzalige gevolgen had. De vreemde opvatting dat het coronavirus beter gedijt in de kou, zoals een vooraanstaand lid van het OMT onlangs beweerde, is daarmee gelogenstraft [2]

Een overzicht voor Nederland en de Scandinavische landen laat de grote verschillen duidelijk zien:   

Kerngetallen voor covid-19 gedurende 2020. Bron: WHO [3]

Per 100.000 inwonersBesmettingen*SterfgevallenOversterfte
Nederland      4.490         64      7.2%
Zweden      4.266         94       0  %
Denemarken      2.826         22    – 4.3%
IJsland       1.554           8    – 4.1%
Noorwegen         910           9    – 3.6%
Finland         653         11    – 3.1%

* Het aantal besmettingen is met grote onzekerheden omgeven, dus hooguit een vage indicatie van de werkelijke situatie. 

Zweden is duidelijk een geval apart, want het land voerde enerzijds een nonchalant beleid dat veel besmettingen en sterfgevallen (en kritiek!) veroorzaakte, maar anderzijds was er geen oversterfte; een tegenstrijdigheid waarvoor (nog) geen verklaring bestaat.

Nederlandse media verbaasden zich met name over het ‘Deense wonder’, maar een goede verklaring werd niet gevonden. Mensen die beide landen goed kennen, wezen op het nationale karakter van de Deense bevolking, dat meer collectief en samenhorig is dan de verondersteld individualistische en eigenzinnige Nederlanders. Maar het overgrote deel van de Nederlandse bevolking heeft in 2020 gehoorzaam de officiële richtlijnen van de overheid opgevolgd: 1,5 meter afstand; mondmaskers; lock-downs en avondklok. Dus burgerlijke gehoorzaamheid verklaart het grote verschil niet, evenmin met IJsland, Noorwegen en Finland, die nog aanzienlijk beter scoorden dan Denemarken. 

Maar er is een factor waarmee de Scandinavische landen duidelijk verschillen van de rest van Europa: hun duurzame energiebeleid. En dat kan die grote verschillen in volksgezondheid wél verklaren.

Fossiele brandstoffen, luchtkwaliteit en covid-19
Op 22 september 2021 presenteerde de Wereldgezondheidsorganisatie WHO de nieuwe ‘Global Air Quality Guidelines’ die de wereldbevolking beter moeten beschermen tegen de nadelige gezondheidseffecten van rookgassen uit fossiele brandstoffen. Zulke rookgassen bevatten naast veel CO2 ook giftige stoffen als koolmonoxide, stikstofdioxide, zwaveldioxide en fijnstof [4]

Tijdens de presentatie van de nieuwe richtlijnen bevestigde de Directeur-Generaal van de WHO, Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, het verband tussen luchtvervuiling en COVID-19:

‘Het inademen van verontreinigde lucht verhoogt het risico op luchtwegaandoeningen zoals longontsteking, astma en COPD, en het verhoogt ook het risico op ernstige covid-19.

Meer dan 97% van de met covid-19 besmette mensen ontwikkelt geen of slechts milde symptomen, dus er moet een reden zijn voor de minder dan 3% die ernstig ziek wordt, evenals voor de grote verschillen in morbiditeit, mortaliteit en oversterfte door covid-19 in verschilende landen.

In Nederland (en veel andere Europese landen) is die reden de slechte luchtkwaliteit in woningen.

Energiebeleid in Nederland en Scandinavië
De meeste Nederlandse huishoudens gebruiken aardgas voor verwarming en koken. Ook heeft de Nederlandse overheid hout- en pelletkachels voor huishoudelijk gebruik gesubsidieerd, want biobrandstof werd verondersteld duurzaam te zijn, hoewel het erg vervuilend is. 

Bovendien hebben Nederlanders de gewoonte om hun huizen hermetisch af te sluiten met tochtstrips op deuren en ramen, om kou en tocht buiten te houden (met dank aan de ‘Nationale Kierenjacht’ van enkele decennia geleden). Dit resulteert in warme en knusse woningen, maar met onvoldoende ventilatie en verontreinigde binnenlucht.

Uit onderzoek (TNO en Longfonds) van 750 woningen bleek dat gemiddeld 15% van de woningen een ziekmakende luchtkwaliteit had door de aanwezigheid van rookgassen. Tijdens het stookseizoen zal dat mogelijk oplopen tot 20-25% [5]. In 2015 bleek uit een onderzoek van ruim 100 woningen in de gemeente Utrecht, dat bijna 30% van de cv-installaties niet deugde, óók in nieuwbouw. Alleen al daardoor had 5% van de woningen te hoge waarden voor het zeer giftige koolmonoxide. De vele ziekmakende woningen zijn in Nederland de grootste bedreiging van de volksgezondheid, maar ook een probleem dat hardnekkig wordt genegeerd door de overhead en de medische sector.

De Scandinavische landen doen dat heel anders: het overgrote deel van de woningen is aangesloten op stadsverwarming (op IJsland zelfs 100%). En water verwarmen en koken gebeurt elektrisch, dus Scandinavische woningen hebben geen rookgassen binnenshuis en daardoor een goede luchtkwaliteit.

In zo’n situatie is het begrijpelijk dat een ​​’lock down’ de bevolking ook beschermt tegen andere besmettingen en tegen ongevallen op straat, op school en op het werk, wat in 2020 in Scandinavië dus resulteerde in minder besmettingen, een lagere sterfte en een duidelijke ondersterfte (of ‘negatieve oversterfte’), vergeleken met de andere landen van Europa.. 

De vele ziekmakende Nederlandse woningen, daarentegen, zorgen voor een snelle verspreiding van het covid-19-virus, met als gevolg een groot aantal besmettingen en een hoge sterfte en oversterfte. 

Door de slechte luchtkwaliteit binnenshuis in zoveel Nederlandse woningen, zal een  lock down averechts werken, dus ‘intelligent’ is het niet, eerder onnadenkend en kortzichtig.  

Artsen en ziekenhuizen moeten alert zijn op een onderliggende acute of chronische rookgasvergiftiging bij corona patiënten [6]. Een saturatiemeter wijst dan namelijk te hoog aan (‘silent hypoxia’), zodat een té gunstig beeld ontstaat van de conditie van de patient. Bij toedienen van zuurstof kunnen dan bovendien levensbedreigende complicaties optreden [7].

Conclusies
De lessen uit het veel mildere verloop van de covid-19 pandemie in Scandinavië gedurende 2020, zijn van levensbelang voor andere landen en ook voor een beter begrip van bedreigingen voor de volksgezondheid. Maatregelen die tegen de geschetste achtergrond effectief zijn tegen corona, zijn bijvoorbeeld:

  • Bescherm woningen en werkplekken tegen luchtvervuiling en slechte ventilatie, met behulp van gevoelige melders voor koolmonoxide (CO) en/of kooldioxide( CO2) (bij voorkeur beide). 
  • Garandeer goede ventilatie en installeer apparatuur voor luchtzuivering op besloten plaatsen waar veel mensen langdurig bij elkaar zijn, zoals klaslokalen.
  • Bevorder stads- en blokverwarming en stimuleer het gebruik van elektrische apparaten voor water verwarmen en koken. Dat zal direct resulteren in een daling van de zorgkosten.
  • Besteed in medisch opleidingen veel meer aandacht aan het herkennen en behandelen van acute en chronische vergiftiging door rookgassen (met name het gevaarlijke zenuwgif CO). [8]

Bronnen

[1] Zie https://www.cebm.net/covid-19/excess-mortality-across-countries-in-2020/

[2] Prof. dr. Aura Timen (RIVM) in het NOS Journaal van 19 oktober 2021.

[3] Zie https://covid19.who.int

[4] Zie https://www.who.int/publications/i/item/9789240034433  en ook  ‘Lucht maakt ziek. Hoe kan die schoner worden’; NRC Wetenschap, 16-17 oktober 2021 (de enige krant die er aandacht aan besteedde).

[5] Bij toepassing van de nieuwe en strengere WHO normen voor luchtkwaliteit, zal dat nog hoger zijn.

[6] De meest bekende symptomen van een CO vergiftiging zijn ‘griepachtige verschijnselen’, dus identiek aan griep of corona, wat verwarring kan veroorzaken. 

[7] Zie o.a. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32575554/  (er zijn meer publicaties over de vreemde rol van koolmonoxide in de corona pandemie).

[8] https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/chronische-koolmonoxidevergiftiging-vaak-gemist.htm 

https://ww.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/chronische-co-vergiftiging-is-onderschat-gevaar.htm

https://www.onderzoeksraad.nl/nl/page/3458/koolmonoxide   

https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2019/07/10/gezondheidsrisico’s-door-lage-concentraties-koolmonoxide

close

Vind u een Moreel Kompas ook zo belangrijk? Meld u dan geheel vrijblijvend aan voor onze wekelijkse nieuwsbrief.
Deel dit artikel: