Naast de lobbycratie in Nederland en het niet ratificeren van artikel 12 van het verdrag van Lissabon (zie Deel I in dit feuilleton), is sprake van allerlei andere vormen van belangenverstrengeling, ondoorzichtigheid en schimmigheid. In deel 2 stonden centraal: rechters die zich niet aan de wet houden, innige banden tussen rechterlijke macht en advocatuur en mogelijke kongsi’s. In deel 3 wordt ingegaan op bijzondere regelingen voor ons koningshuis en historische corruptie binnen de koninklijke familie. In deel 4 is ingegaan op fraude door het bedrijfsleven: de bouwfraude. In deel 5 vindt inventarisatie plaats van het verschijnsel: kartels. In dit deel worden fiscale rulings behandeld.

Belastingdiensten in vele landen bieden de mogelijkheid zogenaamde “rulings” aan te gaan. Dat is ook in Nederland het geval. In algemene zin is een ruling simpelweg een afspraak tussen de Belastingdienst en een belastingplichtige over de wijze waarop de fiscale wetgeving in een specifieke situatie moet worden uitgelegd en toegepast. Een ruling is dus de vastlegging van de interpretatie van fiscale wetgeving door Belastingdienst en belastingplichtige. Duitsland kent geen rulings.

Als we het over de rulingpraktijk hebben dan gaat het vaak om multinationale ondernemingen die zekerheid willen over bijvoorbeeld transferpricing, de gevolgen van bepaalde financieringen, de toepassing van de deelnemingsvrijstelling, verdragstoepassing e.d.. Indien u een indruk wilt verkrijgen over de omvang van het aantal rulings, kunt u dit Jaarverslag van de Belastingdienst over 2019 bekijken.

Rulings hebben altijd een wat duister karakter gehad. Er heerst een zweem van een soort fiscaal handjeklap met louche fiscale deals. Een zweem van rechtsongelijkheid waarbij “deals worden gesloten” tussen de Belastingdienst en grote, invloedrijke ondernemingen. 

Het Genootschap acht dit zeer onwenselijk. Rulings zijn niet openbaar. Daardoor wordt de smoezelige zweem gevoed. Wij zijn van oordeel dat zoals gezegd: rulings bedoeld zijn om de uitleg van de belastingwetgeving voor een specifieke situatie te bepalen, dan is er niets op tegen om deze rulings openbaar te maken:

  • iedereen moet er kennis van kunnen nemen wat de uitleg van de fiscus in een specifieke situatie is (kennisdeling over fiscale wetgeving);
  • openbaarheid draagt bij aan de ontwikkeling van een soort algemeen kennisniveau omtrent de toepassing van de fiscale wetgeving, zoals ook (openbare) juridische rechtspraak leidt tot het voortdurend ontwikkelen van de wijze waarop wetten worden toegepast in de steeds veranderende samenleving. Fiscaal recht is breder dan enkel fiscale wetten. Ook de rechtspraak (jurisprudentie) in fiscale aangelegenheden, rulings en gewoonten zijn fiscale rechtsbronnen;
  • door openbaarheid kan worden geëtaleerd dat er geen afwijkende afspraken met ondernemingen worden gemaakt dan die voor iedereen in soortgelijke situatie gelden (borgen rechtsgelijkheid);
  • openbaarheid levert een bijdrage aan het voorkomen van potentiële ambtelijke corruptie;
  • openbaarheid levert een bijdrage in het versterken van het vertrouwen van de burger (en bedrijven) in de overheid.


AVG speelt geen enkele rol. Rulings kunnen worden geanonimiseerd. Commerciële belangen mogen geen enkele rol spelen. Er dient sprake te zijn van rechtsgelijkheid.


De toeslagenaffaire heeft geïllustreerd wat het voor een individu kan betekenen als zij wordt benadeeld door de overheid of een overheidsinstituut (ook Belastingdienst). De overheid heeft een lange adem en beschikt over dusdanige middelen dat het individu het bijzonder moeilijk kan opnemen tegen die overheid in geval men zich tekortgedaan voelt.

De terughoudendheid van de overheid inzake het betrachten van transparantie over haar doen en laten is ook in bredere zin te bekritiseren. Zie: De Corona Files.

Kortom: het Genootschap is van oordeel dat rulings volledig openbaar dienen te zijn en “ter Leering ende Vermaeck” eenvoudig raadpleegbaar dienen te zijn via een internet portal. Ook vanuit de EU liggen er nadrukkelijke aanbevelingen om belastingrulings op te nemen in een openbaar nationaal register.

Het Genootschap huldigt het principe:

“Het is de plicht van de overheid en overheidsinstituties om volstrekt transparant verantwoording af te leggen en het is de plicht van de burger daarop doorlopend toe te zien. Wie de wet verzet al naar het uitkomt, baant de weg voor het recht van de sterkste”.

Deel dit artikel: